23. juni 2014

Ubehaget i fattigdomen

Laurdag som var fekk eg publisert ein kronikk om tiggeforbodet sett i eit historisk perspektiv på NRK Ytring. Bakgrunnen for kronikken er arbeidet med fattigdomsprosjektet i Oslo byarkiv, «Når endene ikke møtes. Fattigdom før og nå,» som eg har vore tilsett på sidan 2011, og mitt eige engasjement for svake og utstøytte grupper i samfunnet, både historisk og i vår eiga tid.

I 2010 gav eg ut romanen Fange 59. Taterpige, som handlar om romanijenta Maria, som blei sett inn i tukthuset i Trondheim rundt 1750 fordi ho var «tatter», fordi ho var omstreifar og tiggar. I romanen som kjem i år, Finne ly, tek eg igjen opp temaet: forholdet mellom romanifolk og norske fastbuande og -myndigheiter. Eg har sett mange likskapstrekk mellom det som skjer i dag, forbodet mot dei framande tiggarane - romfolket - og det som har føregått i Noreg dei føregåande hundreåra, med forfølgjng og undertrykking av våre eigne reisande, romanifolket.

Les kronikken HER.

20. juni 2014

Egenmäktigt förfarande. En roman om kärlek



Lena Andersson i Lillehammer
«Ingen av dem var riktigt intresserad av henne men båda var intresserade av honom.» 

Med dette sitatet kan det etter kvart nokså problematiske forholdet mellom poet og essayist Ester Nilsson og den genierklærte og mykje eldre biletkunstnaren Hugo Rask kortfatta bli oppsummert. Forholdet og personane finst i den svenske romanen Egenmäktigt förfarande. En roman om kärlek av Lena Andersson, eller Rettsstridig forføyning. En roman om kjærlighet som boka heiter på norsk. Romanen fekk i 2013 Augustprisen og har fått svært god kritikk, både i heimlandet og her til lands.

Eg høyrte forfattaren lese frå boka under Litteraturfestivalen på Lillehammer i mai, og det ho las gav såpass meirsmak at eg bestilte boka på svensk då eg kom heim.

Boka kom i posten sist fredag og eg hadde venta utolmodig i fleire dagar. Laurdag byrja eg å lese og innsåg at om eg ville at denne boka skulle vare litt lenger enn ein dag, måtte eg bremse opp og ta nokre pausar. Eg klarte å strekke henne ut over tre dagar, men så var det ubønhøyrleg slutt.

Eg veit ikkje om det var handlinga som greip meg mest, for eg visste jo kva som ville hende. Snarare var det den intelligente og humoristiske tonen i boka, og det boka djupast sett handlar om, som ikkje berre er eit mislykka kjærleikseventyr, men noko meir: Det psykologiske som står på spel mellom to menneske som (iallfall tilsynelatande) blottar seg for kvarandre. Kva som gjer at ein handlar som ein gjer, kva som gjer ein ute av stand til å forstå det som er openlyst for alle som ser det utanfrå. Kva som gjer at ein oppsøker fornedringa og avvisinga igjen og igjen og kva som gjer nokon i stand til å påføre ein annan så mykje smerte utan å kjenne skuld.

Og eg sit att med eitt spørsmål: Er dette ein typisk kvinne-mann-dynamikk? Kunne vi lese ei bok der rollene var snudd på hovudet? Eg trur vi kunne, men det er nok ikkje like vanleg.

Til trass for sitt noko triste tema, har boka både gode resonnement og refleksjonar, og er i tillegg underhaldande å lese. Eg trur ho kan passe på ei solseng. Tynn og lita er ho, også.
Og viss du lurer på kva tittelen betyr, kan du jo ta ein kikk HER.

17. juni 2014

Finne ly


Skogen syg meg inn i seg og lukkar seg rundt meg, slik han løynde meg då eg trong han, eit ly mot dei som jaga meg. Det kunne gått så gale, alt saman. Men så gjekk det godt i staden, og no er eg her.  
 
Omslag: Aud Gloppen, Blæst design
Omslaget på den nye romanen min er endeleg ferdig!   

Finne ly er ei bok eg har arbeidd med, av og på, sidan 2009 og boka heng tematisk saman med Fange 59. Taterpige frå 2010. Planlagt utgjeving er 15. september 2014.

Her er litt om boka, slik det står i katalogteksten til forlaget:


Finnskogen, 1849. Hanna søker teneste hos ein enkemann med to søner. Karfolket på garden har ikkje mykje til overs dei som er av reisande slekt, så Hanna må halde tett om opphavet sitt. Den yngste sonen, Johannes, får eit godt auge til henne, men odelsguten står i vegen for forsøket hans på å nærme seg. Fordommar, frykt og sjalusi veks fram, og Hanna må ta stilling til kva tryggleiken er verd om han går på kostnad av hennar eigen fridom.

Finne ly er ei forteljing om romanifolkets nære forhistorie, som òg stiller spørsmål kring dagens samfunn og vår tids mentalitet.

7. mai 2014

Dubliners

Før påske var eg i Dublin, og sidan det var ein god idé (ikkje min) og sidan eg liker å lese bøker frå den staden eg skal til, las eg James Joyces Dubliners før, under og etter turen. Eit morosamt samantreff var det også at Dubliners fyller 100 år i år, og etter å ha traska rundt i Dublin anno 2014 i nokre dagar, og lese om den same byen hundre år tidlegare, kan eg, ikkje overraskande, konstatere at byen verkar noko forandra, og menneska også, iallfall i det ytre. Men nokre av pubane er dei same. Vi var til dømes innom Mulligan's i Poolbeg street og tok ein ale, ein pub Joyce nemner i ei av novellene i boka.

Eg har ikkje lese noko av Joyce før, har berre høyrt gjetord om at han er så tung, då særleg Ulysses, og det tviler eg ikkje på. Men Dubliners var ikkje tung. Det var rett nok ikkje alle novellene eg skjønte like mykje av, ein del har referansar eg manglar. Men dei fleste av novellene var veldig fine, og gir eit interessant portrett av ulike folk i ulike samfunnslag ein by i ei anna tid enn vår eiga, som eg som historikar veit å setje pris på, men som eg trur andre enn historisk interesserte lesarar også vil finne noko i.

Han har også eit godt språk og er svært god til å skildre. Her er eit lite døme frå novella Ivy Day in the Committee Room:

Old Jack raked the cinders together with a piece of cardboard and spread them judiciously over the whitening dome of coals. When the dome was thinly covered his face lapsed into darkness but, as he set himself to fan the fire again, his crouching shadow ascended the opposite wall and his face slowly re-emerged into light.

«his crouching shadow ascended the opposite wall and his face slowly re-emerged into light.»

- eit nydeleg, sterkt bilete.
 
Det var ei slik bok eg ikkje ville slutte å lese. Faktisk saknar eg henne litt. Eg saknar å lese noveller, også, eg må visst finne fleire.

27. mars 2014

Dei nominerte er


Nominasjonane til den andre Nordisk Råds barne- og ungdomslitteraturpris i historia er offentleggjorde, og frå Noreg er barneboka Brune av Håkon Øvreås og Øyvind Torseter (ill.) nominert saman med biletboka Krigen av Gro Dahle og Kaia Linnea Dahle Nyhus (ill.).

Eg har ikkje lese Krigen enno, det ser eg fram til å gjere, men eg har lese Brune, som alt har stukke av med både Kulturdepartementets litteraturpris, NBUs debutantpris «Trollkrittet», i tillegg til å ha vore nominert til Brageprisen. Mange store ærer på ein gong for Håkon Øvreås, som er barnebokdebutant (men har skrive for vaksne før)!

Eg las boka på nett rett tid, ein kveld eg var litt trøytt og lei, og trong ei oppmuntring.
Eg las Brune og blei glad igjen, og så sov eg så godt den natta. Eg blei Glaina.

«Om dagen er Rune Rune, men om natten kler han seg i brunt og blir superhelten Brune. De store guttene har revet hytta han har bygd sammen med kameraten Atle. Rune klarer ikke å hamle opp med guttene, men Brune vet råd, og utstyrt med brunmaling og pensel tar han hevn.»

Tvi, tvi! Eg håper det blir Noreg som stikk av med prisen i år, og er sikker på at begge bøkene er verdige vinnarar. 

15. januar 2014

Barnebokquiz

Det er mange små og store milepålar i eit forfattarliv, og no har eg kome til endå ein. Eg er med i min første barnebokquiz! Ta han, då vel!

NRKs barnebokquiz

17. desember 2013

Oppdrag julebok

Det nærmar seg jul, som vanleg tenker eg på kva bøker som skal bli med i kofferten vestover og som vanleg har eg lyst til å ta med langt fleire enn eg truleg klarer å lese.

Ei bok eg ikkje har lyst til å legge att, er novellesamlinga av Alice Munro eg er komen omtrent midtveges i, nemleg Hateship, Courtship, Friendship, Loveship, Marriage, som eg liker veldig godt og som inneheld novella The Bear Came Over The Mountain, som den nydelege filmen Away From Her er basert på, og som eg ser fram til å lese.

Vi har også ei ny lesesirkelbok på gang, som må lesast denne jula. Boka denne gongen er Pupper og egg av japanske Mieko Kawakami, ei bok som handlar om korleis kvinner har det i Japan i dag, i krysspress mellom venleiksideal og husmorkrav. Eg har aldri lese bøker av japanske forfattarar før, så det er noko eg ser fram til. Ei ven, lita bok er det også.

Men eg må vel ha med ei bok til? Det er fleire i hylla eg har lyst til å lese. Ei av dei er den første og så langt einaste romanen av danske Naja Marie Aidt: Sten, saks, papir. Eg har tidlegare lese novellesamlinga hennar Bavian, ei bok eg likte svært godt, og som blei populær i lesesirkelen, også.
Men så var det den siste romanen til Eivind Hofstad Evjemo, då, som også ligg her og glimer: Det siste du skal se er et ansikt av kjærlighet. Klarer eg å få lese alle desse bøkene? Klarer eg å legge nokon av dei att? Det er det siste som eigentleg er spørsmålet.

7. november 2013

Urd

Frå 'Mytiske kvinneskikkelser' på Litteraturhuset i Bergen. Foto: David Aasen
I år som i fjor er det nominert fleire diktsamlingar til Brageprisen, eg veit ikkje om det er ein ny trend, men det er iallfall fint, for det er mykje god, norsk lyrikk som fortener all merksemda han kan få.

Ruth Lillegraven er ei av dei som er nominerte til vaksenbokprisen i år, og ho er i godt selskap med Øyvind Rimbereid, Nils Chr. Moe Repstad og Dag Solstad, som er den einaste som er nominert for prosa i kategorien «skjønnlitteratur».

Eg møtte Ruth Lillegraven til ein samtale om mytiske kvinneskikkelsar i Bergen tidlegare i haust, saman med Pedro Carmona-Alvarez, som også er aktuell med fersk og fin diktsamling, Sanger for kor - det heile stødig leia av Bokmagasinets Karin Haugen.

Eg las Urd i samband med dette møtet, og likte boka svært godt. Det er to historier i boka, om to kvinner i kvar sin ende av det tjuande hundreåret, Seselja og Cecilie. Liva deira blir knytte saman av eit hus på ein gard på Vestlandet, og det er eit fint og respektfullt portrett av to kvinner, med svært forskjellige liv og vilkår. Her er eit dikt frå boka, der Cecilie, som har mann og er gravid med tvillingar, tenker på Seselja og korleis hennar liv kan ha vore:

2

ho budde i 
dette huset
sydde for
heile bygda
sydde skjorter
kjolar og vestar
bringeklutar og
forkle, kåper
og frakkar
ein stri
straum
av klede
nye klede
og gamle klede
måleband, nål og
tråd, stadig nye krav
sy inn, sy ut, leggje
opp, leggje ned

ho sydde og 
smilte, gjorde
alt dei venta 
av henne

men 
aldri vart
ho gift

lengta ho etter
dette som vi har
som vi nesten
gløymer at 
vi har

denne 
bregnemjuke
fugleungemjuke
tråden som spinn
mellom oss


Det er ei fin bok, og eg ønskjer Ruth Lillegraven hjarteleg til lukke med nominasjonen - og lukke til!

Dei fire Brageprisane, i kategoriane Open klasse - faktabøker for vaksne, Barne- og ungdomsbøker, Sakprosa og Skjønnlitteratur, blir delte ut den 19. november, og HER kan du lese meir om alle dei nominerte.

3. november 2013

Illusjonen om det stille

Eg og Nils-Øivind Haagensen, som var nominert til Nordisk Råds litteraturpris.


I slutten av februar skreiv eg eit innlegg her på bloggen om at eg såg slik fram til at dette året, 2013, skulle bli så stille og roleg, eit pauseår bak skrivebordet.

Vel, no blei det jo ikkje akkurat slik. Berre dagar etter at eg skreiv innlegget, kom nominasjonen til Kulturdepartementets litteraturpris, som i og for seg ikkje skapte noko veldig oppstyr, anna enn inne i meg. Men så kom nominasjonen til Nordisk Råds barne- og ungdomslitteraturpris i mai, og etter det har det ikkje vore mykje roleg, verken inni eller utanfor. Den tida eg har hatt til meir eller mindre uavbroten skriving sidan mai har vore hardt tilkjempa, men no som eg ikkje vann prisen, ser eg igjen fram mot rolegare tider, berre nokre få oppdrag i november og den vanlege førjulsaktiviteten, så blir det nok av kvardagar å kvile i.

Det er rart med det. Sjølv om det ikkje finst noko betre for ei bok eller eit forfattarskap enn å bli nominert til (eller sjølvsagt endå betre: bli tildelt) store prisar, følgjer det ein del med slikt, som ein kanskje ikkje ønskjer seg. Ein ting er at det blir meir virak, med intervju og førespurnader om å vere med på eller gjere forskjellig, alt veldig smigrande, sjølv om ein ikkje kan seie ja til alt. Ein annan er prestasjonsangsten som følgjer, mangelen på ro til å arbeide, og vissleiken om at ein ikkje akkurat er ein bauta av indre ro i tida før det store skal bli avgjort.

Utan samanlikning elles, kan eg godt skjøne letnaden Jon Fosse følte då han ikkje fekk Nobelprisen i litteratur i haust. «Det er så mykje styr og spetakkel,» sa han til Aftenposten. Og han er jo berre 54 år, det er tidleg å få den største prisen ein kan få, sjølv om det er ei enorm ære og mykje pengar. Han har jo mange fleire bøker i seg, må ein håpe og tru. Og faren med å få Nobelprisen, er kanskje at det ikkje kjem så mange fleire bøker etterpå?

For min eigen, meir beskjedne del, som framleis ganske fersk forfattar, tenker eg det er bra å ha noko å strekke seg etter og fint å ikkje få alt opp i hendene med det same. Så kan ein kanskje skrive meir og betre, bli tryggare i seg sjølv og sitt eige forfattarskap, og håpe at ein i framtida ein gong vil klare å skrive så godt at ein ikkje berre blir nominert, men endåtil vinn den gjæve prisen - og at det når tida er inne vil kjennest meir godt enn stressande å bli tildelt ei slik stor ære.

Med det sagt vil eg seie at eg gler meg til å lese den finske vinnaren av Nordisk Råds barne- og ungdomslitteraturpris når boka kjem ut på eit språk eg beherskar: ungdomsromanen Karikko av Seita Vuorela og Jani Ikonen (ill.). Vinnaren av den andre litteraturprisen, Profetene i Evighetsfjorden av norsk-danske Kim Leine, har eg allereie lese, likt og meldt for Bokmagasinet til Klassekampen. Eg synest det er flott at ein god historisk roman når opp, og gratulerer Kim Leine så mykje med sigeren.

Biletet er teke av Sunnmørsposten, etter utdelinga i Operaen den 30. oktober.

10. september 2013

Beina til Bo

Eg les ganske mykje i løpet av eit år. Noko av det eg les, les eg for å lære, noko for å orientere meg i samtidslitteraturen eller klassikarane, noko les eg for avkoplinga sin del, eller for rein underhaldning, og noko les eg fordi eg av ein eller annan grunn må.

Det meste av det eg les, kan nok klassifiserast inn i kategorien skjønnlitteratur for vaksne, men fordi eg skriv for ungdom sjølv, kjenner mange som skriv for barn eller ungdom og er interessert i å orientere meg i barne- og ungdomslitteraturen, les eg også ein del barne- og ungdomsbøker; biletbøker, diktbøker, romanar og novellesamlingar. Og det er veldig mykje bra der ute.

Den førre ungdomsboka eg las, var den andre boka til ålesundaren Sunniva Relling Berg, Beina i gitaren. Sunniva Relling Berg blei nominert til Brageprisen for debutboka si Utfor, noko som er ei bragd i seg sjølv, og ho gir ut bøkene sine på det same forlaget som meg, Samlaget.

Beina i gitaren handlar om den relativt mistilpassa, upopulære og sære 17 år gamle jenta Bo, og eit år i livet hennar, som handlar om venskap, kjærleik, tru og mistru, svik, usikkerheit og sorg. Det er mykje mørker i boka, og eg tenkte først at dette var ei veldig usympatisk jente å ha som hovudperson, og kanskje er ho litt usympatisk, men ho er etter kvart sympatisk, også, ho har det berre ikkje heilt bra og tør ikkje heilt å stole på det positive andre seier til henne.

Språket i boka er godt, rytmisk, det er rett fram og rett på, men med poetiske innslag, stundom nokre heilt utruleg treffande skildringar som går rett inn i kroppen.

Det er også eit godt driv i boka, og utan å røpe kva som hender, kan eg seie at eg fekk ei stadig sterkare svie i magen ettersom slutten nærma seg, og då eg klappa boka saman, hadde eg lyst til å banke opp fleire av karakterane, inkludert hovudpersonen sjølv.

Beina i gitaren er ei god ungdomsbok og eg ser fram til fleire bøker av Sunniva Relling Berg, anten dei blir for ungdom eller ikkje.