27. mars 2014

Dei nominerte er


Nominasjonane til den andre Nordisk Råds barne- og ungdomslitteraturpris i historia er offentleggjorde, og frå Noreg er barneboka Brune av Håkon Øvreås og Øyvind Torseter (ill.) nominert saman med biletboka Krigen av Gro Dahle og Kaia Linnea Dahle Nyhus (ill.).

Eg har ikkje lese Krigen enno, det ser eg fram til å gjere, men eg har lese Brune, som alt har stukke av med både Kulturdepartementets litteraturpris, NBUs debutantpris «Trollkrittet», i tillegg til å ha vore nominert til Brageprisen. Mange store ærer på ein gong for Håkon Øvreås, som er barnebokdebutant (men har skrive for vaksne før)!

Eg las boka på nett rett tid, ein kveld eg var litt trøytt og lei, og trong ei oppmuntring.
Eg las Brune og blei glad igjen, og så sov eg så godt den natta. Eg blei Glaina.

«Om dagen er Rune Rune, men om natten kler han seg i brunt og blir superhelten Brune. De store guttene har revet hytta han har bygd sammen med kameraten Atle. Rune klarer ikke å hamle opp med guttene, men Brune vet råd, og utstyrt med brunmaling og pensel tar han hevn.»

Tvi, tvi! Eg håper det blir Noreg som stikk av med prisen i år, og er sikker på at begge bøkene er verdige vinnarar. 

15. januar 2014

Barnebokquiz

Det er mange små og store milepålar i eit forfattarliv, og no har eg kome til endå ein. Eg er med i min første barnebokquiz! Ta han, då vel!

NRKs barnebokquiz

17. desember 2013

Oppdrag julebok

Det nærmar seg jul, som vanleg tenker eg på kva bøker som skal bli med i kofferten vestover og som vanleg har eg lyst til å ta med langt fleire enn eg truleg klarer å lese.

Ei bok eg ikkje har lyst til å legge att, er novellesamlinga av Alice Munro eg er komen omtrent midtveges i, nemleg Hateship, Courtship, Friendship, Loveship, Marriage, som eg liker veldig godt og som inneheld novella The Bear Came Over The Mountain, som den nydelege filmen Away From Her er basert på, og som eg ser fram til å lese.

Vi har også ei ny lesesirkelbok på gang, som må lesast denne jula. Boka denne gongen er Pupper og egg av japanske Mieko Kawakami, ei bok som handlar om korleis kvinner har det i Japan i dag, i krysspress mellom venleiksideal og husmorkrav. Eg har aldri lese bøker av japanske forfattarar før, så det er noko eg ser fram til. Ei ven, lita bok er det også.

Men eg må vel ha med ei bok til? Det er fleire i hylla eg har lyst til å lese. Ei av dei er den første og så langt einaste romanen av danske Naja Marie Aidt: Sten, saks, papir. Eg har tidlegare lese novellesamlinga hennar Bavian, ei bok eg likte svært godt, og som blei populær i lesesirkelen, også.
Men så var det den siste romanen til Eivind Hofstad Evjemo, då, som også ligg her og glimer: Det siste du skal se er et ansikt av kjærlighet. Klarer eg å få lese alle desse bøkene? Klarer eg å legge nokon av dei att? Det er det siste som eigentleg er spørsmålet.

7. november 2013

Urd

Frå 'Mytiske kvinneskikkelser' på Litteraturhuset i Bergen. Foto: David Aasen
I år som i fjor er det nominert fleire diktsamlingar til Brageprisen, eg veit ikkje om det er ein ny trend, men det er iallfall fint, for det er mykje god, norsk lyrikk som fortener all merksemda han kan få.

Ruth Lillegraven er ei av dei som er nominerte til vaksenbokprisen i år, og ho er i godt selskap med Øyvind Rimbereid, Nils Chr. Moe Repstad og Dag Solstad, som er den einaste som er nominert for prosa i kategorien «skjønnlitteratur».

Eg møtte Ruth Lillegraven til ein samtale om mytiske kvinneskikkelsar i Bergen tidlegare i haust, saman med Pedro Carmona-Alvarez, som også er aktuell med fersk og fin diktsamling, Sanger for kor - det heile stødig leia av Bokmagasinets Karin Haugen.

Eg las Urd i samband med dette møtet, og likte boka svært godt. Det er to historier i boka, om to kvinner i kvar sin ende av det tjuande hundreåret, Seselja og Cecilie. Liva deira blir knytte saman av eit hus på ein gard på Vestlandet, og det er eit fint og respektfullt portrett av to kvinner, med svært forskjellige liv og vilkår. Her er eit dikt frå boka, der Cecilie, som har mann og er gravid med tvillingar, tenker på Seselja og korleis hennar liv kan ha vore:

2

ho budde i 
dette huset
sydde for
heile bygda
sydde skjorter
kjolar og vestar
bringeklutar og
forkle, kåper
og frakkar
ein stri
straum
av klede
nye klede
og gamle klede
måleband, nål og
tråd, stadig nye krav
sy inn, sy ut, leggje
opp, leggje ned

ho sydde og 
smilte, gjorde
alt dei venta 
av henne

men 
aldri vart
ho gift

lengta ho etter
dette som vi har
som vi nesten
gløymer at 
vi har

denne 
bregnemjuke
fugleungemjuke
tråden som spinn
mellom oss


Det er ei fin bok, og eg ønskjer Ruth Lillegraven hjarteleg til lukke med nominasjonen - og lukke til!

Dei fire Brageprisane, i kategoriane Open klasse - faktabøker for vaksne, Barne- og ungdomsbøker, Sakprosa og Skjønnlitteratur, blir delte ut den 19. november, og HER kan du lese meir om alle dei nominerte.

3. november 2013

Illusjonen om det stille

Eg og Nils-Øivind Haagensen, som var nominert til Nordisk Råds litteraturpris.


I slutten av februar skreiv eg eit innlegg her på bloggen om at eg såg slik fram til at dette året, 2013, skulle bli så stille og roleg, eit pauseår bak skrivebordet.

Vel, no blei det jo ikkje akkurat slik. Berre dagar etter at eg skreiv innlegget, kom nominasjonen til Kulturdepartementets litteraturpris, som i og for seg ikkje skapte noko veldig oppstyr, anna enn inne i meg. Men så kom nominasjonen til Nordisk Råds barne- og ungdomslitteraturpris i mai, og etter det har det ikkje vore mykje roleg, verken inni eller utanfor. Den tida eg har hatt til meir eller mindre uavbroten skriving sidan mai har vore hardt tilkjempa, men no som eg ikkje vann prisen, ser eg igjen fram mot rolegare tider, berre nokre få oppdrag i november og den vanlege førjulsaktiviteten, så blir det nok av kvardagar å kvile i.

Det er rart med det. Sjølv om det ikkje finst noko betre for ei bok eller eit forfattarskap enn å bli nominert til (eller sjølvsagt endå betre: bli tildelt) store prisar, følgjer det ein del med slikt, som ein kanskje ikkje ønskjer seg. Ein ting er at det blir meir virak, med intervju og førespurnader om å vere med på eller gjere forskjellig, alt veldig smigrande, sjølv om ein ikkje kan seie ja til alt. Ein annan er prestasjonsangsten som følgjer, mangelen på ro til å arbeide, og vissleiken om at ein ikkje akkurat er ein bauta av indre ro i tida før det store skal bli avgjort.

Utan samanlikning elles, kan eg godt skjøne letnaden Jon Fosse følte då han ikkje fekk Nobelprisen i litteratur i haust. «Det er så mykje styr og spetakkel,» sa han til Aftenposten. Og han er jo berre 54 år, det er tidleg å få den største prisen ein kan få, sjølv om det er ei enorm ære og mykje pengar. Han har jo mange fleire bøker i seg, må ein håpe og tru. Og faren med å få Nobelprisen, er kanskje at det ikkje kjem så mange fleire bøker etterpå?

For min eigen, meir beskjedne del, som framleis ganske fersk forfattar, tenker eg det er bra å ha noko å strekke seg etter og fint å ikkje få alt opp i hendene med det same. Så kan ein kanskje skrive meir og betre, bli tryggare i seg sjølv og sitt eige forfattarskap, og håpe at ein i framtida ein gong vil klare å skrive så godt at ein ikkje berre blir nominert, men endåtil vinn den gjæve prisen - og at det når tida er inne vil kjennest meir godt enn stressande å bli tildelt ei slik stor ære.

Med det sagt vil eg seie at eg gler meg til å lese den finske vinnaren av Nordisk Råds barne- og ungdomslitteraturpris når boka kjem ut på eit språk eg beherskar: ungdomsromanen Karikko av Seita Vuorela og Jani Ikonen (ill.). Vinnaren av den andre litteraturprisen, Profetene i Evighetsfjorden av norsk-danske Kim Leine, har eg allereie lese, likt og meldt for Bokmagasinet til Klassekampen. Eg synest det er flott at ein god historisk roman når opp, og gratulerer Kim Leine så mykje med sigeren.

Biletet er teke av Sunnmørsposten, etter utdelinga i Operaen den 30. oktober.

10. september 2013

Beina til Bo

Eg les ganske mykje i løpet av eit år. Noko av det eg les, les eg for å lære, noko for å orientere meg i samtidslitteraturen eller klassikarane, noko les eg for avkoplinga sin del, eller for rein underhaldning, og noko les eg fordi eg av ein eller annan grunn må.

Det meste av det eg les, kan nok klassifiserast inn i kategorien skjønnlitteratur for vaksne, men fordi eg skriv for ungdom sjølv, kjenner mange som skriv for barn eller ungdom og er interessert i å orientere meg i barne- og ungdomslitteraturen, les eg også ein del barne- og ungdomsbøker; biletbøker, diktbøker, romanar og novellesamlingar. Og det er veldig mykje bra der ute.

Den førre ungdomsboka eg las, var den andre boka til ålesundaren Sunniva Relling Berg, Beina i gitaren. Sunniva Relling Berg blei nominert til Brageprisen for debutboka si Utfor, noko som er ei bragd i seg sjølv, og ho gir ut bøkene sine på det same forlaget som meg, Samlaget.

Beina i gitaren handlar om den relativt mistilpassa, upopulære og sære 17 år gamle jenta Bo, og eit år i livet hennar, som handlar om venskap, kjærleik, tru og mistru, svik, usikkerheit og sorg. Det er mykje mørker i boka, og eg tenkte først at dette var ei veldig usympatisk jente å ha som hovudperson, og kanskje er ho litt usympatisk, men ho er etter kvart sympatisk, også, ho har det berre ikkje heilt bra og tør ikkje heilt å stole på det positive andre seier til henne.

Språket i boka er godt, rytmisk, det er rett fram og rett på, men med poetiske innslag, stundom nokre heilt utruleg treffande skildringar som går rett inn i kroppen.

Det er også eit godt driv i boka, og utan å røpe kva som hender, kan eg seie at eg fekk ei stadig sterkare svie i magen ettersom slutten nærma seg, og då eg klappa boka saman, hadde eg lyst til å banke opp fleire av karakterane, inkludert hovudpersonen sjølv.

Beina i gitaren er ei god ungdomsbok og eg ser fram til fleire bøker av Sunniva Relling Berg, anten dei blir for ungdom eller ikkje.

24. august 2013

Å nekte

Utelampa lyste og kasta skinnet sitt hvitt helt bort til grøfta de sto ved, men ellers var det kornete grått i lufta, pepperaktig, kunne en si, det var ikke lyst, det var ikke morgen på langt nær.

Eg liker Per Petterson. Liker å lese han, liker språket og tonen i språket, og eg liker folka han skriv om og miljøet han skriv frå, eller miljøa.

Sitatet ovanfor er henta frå den så langt siste boka hans, Jeg nekter, som eg på ei sterk innskyting, med ei forventningsfull kribling i magen, brått måtte lese, og som eg har likt veldig godt å lese. Ei bok som aller mest handlar om den fine fyren Tommy og den skakkøyrte familien hans, men også om bestekameraten Jim som ikkje er mindre skakkøyrt, men ein fin fyr, han også. Vi møter også nokre av dei andre bipersonane, og boka vekslar mellom ulike stemmer, nokre får stor plass, nokre liten plass, og eg hadde aldri våga å gjere det slik sjølv, men det funkar jo her, sjølv om det ikkje er stilistisk heilt reint eller perfekt i balanse. Men slik skriv ikkje Per Petterson.

Sitatet merka eg meg på grunn av eitt ord, som eg sjølv har leitt etter i mange år, nemleg «pepperaktig» - slik det er om natta, når natta ikkje er heilt svart lenger, men mørkret kornar seg, det er som ein ser svarte og kvite partiklar om kvarandre, og det blir nettopp peparaktig, slik Petterson skriv.

Eg kan tilrå denne boka. Det var ei god leseoppleving, eg ville berre lese, til alle tider, på alle stader, eg gledde meg til neste økt, og plutseleg var eg ferdig. No etterpå tenker eg: kven er det som nektar, eigentleg? Og kva nektar dei? Og eg tenker at det er jo mange som nektar, å akseptere ting slik dei er. Det er ikkje alltid det hjelper, men ein kan prøve. Og av og til hjelper det.

5. august 2013

Eg bygger ikkje byar


SISTE LEDD

Brureparet mor og far.
Bestefar soldaten.
Bror min.

Veggane sine andlet.
Dei som stirde etter meg
med forsegla munnar

spenner ikkje lenger vidjebogar
over stilla mi.

Kor eg enn slår i veggane
tryglar
etter mine dødes vante rørsler

er blikka sogne inn
i fråværet.

Slik vert mine svingingar
stadfesta.

I denne stova, i dette huset
på dette svakt hallande tunet.


DER UTE LOMEN SKRIK

Etter å ha kyst fars kalde panne

har leppene lege her lik
eggeskal på svaberg.

Resten av munnen har lomen teke.

Eg går og lyder langs fjellvatna.
Tek ein og annan fisk.

Lèt han gli levande ned i
skaparverket.


DU SKAL HEIDRE DIN FAR

Trykkjer eg tomlane mot strupehovudet lettar ein ramn
frå far min si gravstøtte.
Lettar eg trykket seglar han inn over steingarden.
Kakkar namnet Gunnar fast.
Trykkjer eg tomlane mot strupehovudet drys det namnedun
frå munnen min.
Lettar eg trykket står eg som hogd i stein.


Frå Eg bygger ikkje byar av Terje Tørrisplass (Samlaget, 2010)

27. juli 2013

Dansk på dansk

Eg har fått slik sans for å lese danske bøker i det siste. Som eg har skrive om før, har eg fått auga opp for bøkene til Helle Helle, og har lese tre av dei denne våren og sommaren, Forestillingen om et ukomplisert liv med en mann, Ned til hundene og Dette burde skrives i nåtid. Eg likte nok aller best den første.

I tillegg har eg lese novellesamlinga Bavian av Naja Marie Aidt, som ho fekk Nordisk Råds litteraturpris for i 2008. Det var eg som føreslo denne boka til lesesirkelen og eg har likt å lese henne, utan at eg heilt kan setje fingeren på korfor.

Eg innser at novellekompetansen min er for dårleg. Eg veit kva eg liker, men ikkje korfor. Eg veit ikkje kva som gjer ei novelle god, veit berre kva eg synest er godt og ikkje. Det blir altså eit spørsmål om smak og behag, og Bavian behaga meg. Noko anna som har behaga meg er å lese danske bøker på dansk. Det gir ei heilt eiga oppleving, og sjølv om det er Trude Marstein som står for dei norske utgåvene, føretrekk eg å lese bøkene på originalspråket når eg kan. Det er noko eg vil bli flinkare til.

Eg har også lese to svenske bøker på svensk denne sommaren, Pojkarna av Jessica Schiefauer og Dorés bibel av Torgny Lindgren, sistnemnde er eg ikkje heilt ferdig med enno. Svensk på svensk freista også til gjentaking, og engelsk på engelsk har eg jo gjort lenge - så då gjenstår berre tysk på tysk, men det trur eg blir hakket verre, sjølv om eg karra meg igjennom b-språkundervisninga på vidaregåande.

19. juli 2013

Havsteinen

Men så kan det kome ein solgløtt, ein trakkar ned i joggeskoa, skundar seg ut på den smale vegen og travar i veg rundt øya. Og plutseleg, i slike fine kveldstimar, kan sola og det tunge skydekket skape dei vakraste syn her ute i havet.

Gravstaden og Havsteinen.